User Tools

Site Tools


07428-ti-ng-dzongkha-la-gi

Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

Link to this comparison view

07428-ti-ng-dzongkha-la-gi [2018/11/07 17:08] (current)
Line 1: Line 1:
 +<​HTML><​br><​div id="​mw-content-text"​ lang="​vi"​ dir="​ltr"><​div class="​mw-parser-output">​
 +<div class="​thumb tright"><​div class="​thumbinner"​ style="​width:​222px;"><​img alt=""​ src="​http://​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​a/​a7/​JakarDzong.jpg/​220px-JakarDzong.jpg"​ width="​220"​ height="​165"​ class="​thumbimage"​ srcset="//​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​a/​a7/​JakarDzong.jpg/​330px-JakarDzong.jpg 1.5x, //​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​a/​a7/​JakarDzong.jpg/​440px-JakarDzong.jpg 2x" data-file-width="​800"​ data-file-height="​600"/> ​ </​div></​div>​
 +<​p><​b>​Tiếng Dzongkha</​b>​ (<span lang="​dz"​ style="​font-family:​ '​Qomolangma-Dunhuang',​ '​Qomolangma-Uchen Sarchen',​ '​Qomolangma-Uchen Sarchung',​ '​Qomolangma-Uchen Suring',​ '​Qomolangma-Uchen Sutung',​ '​Qomolangma-Title',​ '​Qomolangma-Subtitle',​ '​Qomolangma-Woodblock',​ 'DDC Uchen',​ 'DDC Rinzin',​ Kailash, '​BabelStone Tibetan',​ Jomolhari, 'TCRC Youtso Unicode',​ '​Tibetan Machine Uni', Wangdi29, 'Noto Sans Tibetan',​ '​Microsoft Himalaya';​ font-size:​1.25em;​ vertical-align:​top;​ word-wrap: break-word;">​རྫོང་ཁ་</​span>;​ Wylie: <​i>​rdzong-kha</​i>,​ <​small/><​span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[dzoŋkʰa]</​span>​)) là một ngôn ngữ ngôn ngữ Hán-Tạng được nói bởi hơn nửa triệu người và là ngôn ngữ chính thức của Vương quốc Bhutan.<​sup id="​cite_ref-CoBE_4-0"​ class="​reference">​[4]</​sup>​ Từ "​dzongkha"​ có nghĩa là thứ tiếng (<​i>​kha</​i>​) được nói tại <​i>​dzong</​i>​ - tức những tu viện xây dựng theo kiến trúc dzong trên khắp Bhutan cho đến khi đất được này được thống nhất bởi Ngawang Namgyal, Zhabdrung Rinpoche đầu tiên, vào thế kỷ 17.
 +</p>
  
 +
 +
 +<​p>​Tiếng Dzongkha là một ngôn ngữ Nam Tạng. Nó có quan hệ gần với tiếng Sikkim (Wylie: <​i>'​Bras-ljongs-skad</​i>​),​ ngôn ngữ quốc gia của vương quốc cổ Sikkim, và với những ngôn ngữ khác của Bhutan như tiếng Chocangaca, tiếng Brokpa, tiếng Brokkat và tiếng Lakha.
 +</​p><​p>​Tiếng Dzongkha có mối quan hệ xa hơn nhiều đối với tiếng Tạng. Dù người nói tiếng Dzongkha và tiếng Tạng đa phần không thể hiểu được nhau, dạng viết của cả hai đều được ảnh hưởng nặng bởi tiếng Tạng cổ điển, loại ngôn ngữ đã được tăng lữ dùng trong hàng thế kỷ, mà ở Bhutan được gọi là <​i>​Chöke</​i>​. Chöke cũng là ngôn ngữ giáo dục tại Bhutan cho tới đầu thập kỷ 1960 khi nó bị thay thế bởi tiếng Dzongkha.<​sup id="​cite_ref-vandriem1998dzongkha_5-0"​ class="​reference">​[5]</​sup></​p>​
 +
 +<​p>​Tiếng Dzongkha là tiếng bản ngữ của tám huyện miền tây Bhutan (Wangdue Phodrang, Punakha, Thimphu, Gasa, Paro, Ha, Dagana và Chukha).<​sup id="​cite_ref-6"​ class="​reference">​[6]</​sup>​ Cũng có vài người nói gần Kalimpong, từng là một phần của Bhutan nhưng giờ là của Tây Bengal.
 +</​p><​p>​Tiếng Dzongkha được chọn làm ngôn ngữ quốc gia của Bhutan năm 1971.<​sup id="​cite_ref-Guide_to_Official_Dzongkha_Romanization_7-0"​ class="​reference">​[7]</​sup>​ Việc học tiếng Dzongkha là điều bắt buộc tại tất cả trường học Bhutan, và nó là <​i>​lingua franca</​i>​ tại các quận phía đông và nam.
 +</p>
 +
 +<​p>​Tiếng Dzongkha là một ngôn ngữ thanh điệu với hai thanh: cao và thấp.</​p>​
 +<​h3><​span id="​Ph.E1.BB.A5_.C3.A2m"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Phụ_âm">​Phụ âm</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Tất cả phụ âm đều có thể bắt đầu âm tiết. Ở đầu của âm tiết thanh thấp, phụ âm đều hữu thanh. Các phụ âm bật hơi, <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​ɬ/</​span>,​ và <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​h/</​span>​ không có mặt ở âm tiết thanh thấp. Âm <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​r/</​span>​ có thể là âm rung <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[r]</​span>​ hay âm rung xát <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[r̝]</​span>,​ và được vô thanh hóa ở cụm phụ âm đầu ở âm tiết thanh cao.</​p><​p><​span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​t,​ tʰ, ts, tsʰ, s/</​span>​ là âm răng. Âm tắc xát và xát vòm có thể là âm chân răng-vòm hay là vòm thường.</​p><​p>​Chỉ có một vài phụ âm có thể làm phụ âm cuối, thường gặp nhất là <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​m,​ n, p/</​span>​.<​span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​ŋ/</​span>​ cuối âm tiết (và nhất là cuối từ) thường bị lượt đi với kết quả là nguyên âm đứng trước nó được mũi hóa và dài hóa. Âm <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​k/</​span>​ cuối từ cũng thường bị bỏ đi, trừ trường hợp phát biểu trang trọng. Trong lối nói nói trang trọng hay văn chương, hai âm <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​r/</​span>​ và <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​l/</​span>​ cũng có thể làm phụ âm cuối; và dù hiếm, <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​ɕ/</​span>​ cũng là phụ âm cuối.</​p>​
 +<​h3><​span id="​Nguy.C3.AAn_.C3.A2m"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Nguyên_âm">​Nguyên âm</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​ul><​li>​Khí có thanh thấp, nguyên âm thường được phát âm hà hơi (breathy).</​li>​
 +<​li>​Ở âm tiết đóng, <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​i/</​span>​ biến thường giữa <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[i]</​span>​ và <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[ɪ]</​span>,​ cách thứ hai phổ biến hơn.</​li>​
 +<​li><​span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​yː/</​span>​ biến thiên giữa <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[y]</​span>​ và <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[ʏ]</​span>​.</​li>​
 +<​li><​span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​e/</​span>​ biến thiên giữa <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[e]</​span>​ và <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[ɛ]</​span>,​ cách thứ hai phổ biến trong âm tiết đóng.</​li>​
 +<​li><​span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​øː/</​span>​ biến thiên giữa <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[ø]</​span>​ và <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[œ]</​span>​.</​li>​
 +<​li><​span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​o/</​span>​ là <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[o]</​span>,​ nhưng có xu hướng trở thành <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​ɔ</​span>,​ nhất là ở âm tiết đóng.</​li>​
 +<​li><​span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​ɛː/</​span>​ nằm giữa <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[ɛ]</​span>​ và <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[æ]</​span>​.</​li>​
 +<​li><​span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">/​ɑ/</​span>​ có khi trở thành <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[ɐ]</​span>,​ nhất là ở âm tiết đóng.</​li>​
 +<​li>​Khi được mũi hóa hay theo sau bởi <span title="​Kí hiệu đại diện trong IPA" class="​IPA">​[ŋ]</​span>,​ nguyên âm luôn dài.</​li></​ul>​
 +<div class="​reflist references-column-width"​ style="​-moz-column-width:​ 30em; -webkit-column-width:​ 30em; column-width:​ 30em; list-style-type:​ decimal;">​
 +<ol class="​references"><​li id="​cite_note-e18-1"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text">​Tiếng Dzongkha tại Ethnologue. 18th ed., 2015.</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-2"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text">​How many people speak Dzongkha?</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-Glottolog-3"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation book">​Nordhoff,​ Sebastian; Hammarström,​ Harald; Forkel, Robert và đồng nghiệp biên tập (2013). “Nuclear Dzongkhic”. <​i>​Glottolog</​i>​. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3ATi%E1%BA%BFng+Dzongkha&​amp;​rft.atitle=Nuclear+Dzongkhic&​amp;​rft.btitle=Glottolog&​amp;​rft.date=2013&​amp;​rft.genre=bookitem&​amp;​rft.place=Leipzig&​amp;​rft.pub=Max+Planck+Institute+for+Evolutionary+Anthropology&​amp;​rft_id=http%3A%2F%2Fglottolog.org%2Fresource%2Flanguoid%2Fid%2Fnucl1307&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span>​ </​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-CoBE-4"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation web">​“Constitution of the Kingdom of Bhutan. Art. 1, § 8” <span style="​font-size:​85%;">​(PDF)</​span>​. Government of Bhutan. 18 tháng 7 năm 2008<​span class="​reference-accessdate">​. Truy cập ngày 1 tháng 1 năm 2011</​span>​.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3ATi%E1%BA%BFng+Dzongkha&​amp;​rft.btitle=Constitution+of+the+Kingdom+of+Bhutan.+Art.+1%2C+%C2%A7+8&​amp;​rft.date=2011-01-01&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft.pub=Government+of+Bhutan&​amp;​rft_id=http%3A%2F%2Fwww.constitution.bt%2FTsaThrim%2520Eng%2520%28A5%29.pdf&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span></​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-vandriem1998dzongkha-5"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation book">​George,​ Van Driem; Tshering of Gaselô, Karma (1998). <​i>​Dzongkha</​i>​. Languages of the Greater Himalayan Region <​b>​I</​b>​. Leiden, The Netherlands:​ Research CNWS, School of Asian, African, and Amerindian Studies, Leiden University. tr. 7–8. ISBN 90-5789-002-X.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3ATi%E1%BA%BFng+Dzongkha&​amp;​rft.au=George%2C+Van+Driem&​amp;​rft.au=Tshering+of+Gasel%C3%B4%2C+Karma&​amp;​rft.aufirst=Van+Driem&​amp;​rft.aulast=George&​amp;​rft.btitle=Dzongkha&​amp;​rft.date=1998&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft.isbn=90-5789-002-X&​amp;​rft.pages=7-8&​amp;​rft.place=Leiden%2C+The+Netherlands&​amp;​rft.pub=Research+CNWS%2C+School+of+Asian%2C+African%2C+and+Amerindian+Studies%2C+Leiden+University&​amp;​rft.series=Languages+of+the+Greater+Himalayan+Region&​amp;​rft.volume=I&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span></​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-6"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation book">​George,​ Van Driem; Tshering of Gaselô, Karma (1998). <​i>​Dzongkha</​i>​. Languages of the Greater Himalayan Region <​b>​I</​b>​. Leiden, The Netherlands:​ Research CNWS, School of Asian, African, and Amerindian Studies, Leiden University. tr. 3. ISBN 90-5789-002-X.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3ATi%E1%BA%BFng+Dzongkha&​amp;​rft.au=George%2C+Van+Driem&​amp;​rft.au=Tshering+of+Gasel%C3%B4%2C+Karma&​amp;​rft.aufirst=Van+Driem&​amp;​rft.aulast=George&​amp;​rft.btitle=Dzongkha&​amp;​rft.date=1998&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft.isbn=90-5789-002-X&​amp;​rft.pages=3&​amp;​rft.place=Leiden%2C+The+Netherlands&​amp;​rft.pub=Research+CNWS%2C+School+of+Asian%2C+African%2C+and+Amerindian+Studies%2C+Leiden+University&​amp;​rft.series=Languages+of+the+Greater+Himalayan+Region&​amp;​rft.volume=I&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span></​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-Guide_to_Official_Dzongkha_Romanization-7"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text">"​Guide to Official Dzongkha Romanization"​ by G. van Driem</​span>​
 +</li>
 +
 +
 +
 +
 +</​ol></​div>​
 +
 +<div class="​noprint"​ style="​clear:​ right; border: solid #aaa 1px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 90%; background: #f9f9f9; width: 250px; padding: 4px; spacing: 0px; text-align: left; float: right;">​
 +<div style="​float:​ left;"><​img alt="​Wikipedia-logo-v2.svg"​ src="​http://​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​8/​80/​Wikipedia-logo-v2.svg/​50px-Wikipedia-logo-v2.svg.png"​ width="​50"​ height="​46"​ srcset="//​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​8/​80/​Wikipedia-logo-v2.svg/​75px-Wikipedia-logo-v2.svg.png 1.5x, //​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​8/​80/​Wikipedia-logo-v2.svg/​100px-Wikipedia-logo-v2.svg.png 2x" data-file-width="​103"​ data-file-height="​94"/></​div>​
 +
 +</​div>​
 +<​!-- ​
 +NewPP limit report
 +Parsed by mw1293
 +Cached time: 20181020065104
 +Cache expiry: 1900800
 +Dynamic content: false
 +CPU time usage: 0.668 seconds
 +Real time usage: 0.762 seconds
 +Preprocessor visited node count: 13114/​1000000
 +Preprocessor generated node count: 0/1500000
 +Post&#​8208;​expand include size: 70735/​2097152 bytes
 +Template argument size: 7646/​2097152 bytes
 +Highest expansion depth: 14/40
 +Expensive parser function count: 0/500
 +Unstrip recursion depth: 0/20
 +Unstrip post&#​8208;​expand size: 12753/​5000000 bytes
 +Number of Wikibase entities loaded: 0/400
 +Lua time usage: 0.237/​10.000 seconds
 +Lua memory usage: 10.47 MB/50 MB
 +--><​!--
 +Transclusion expansion time report (%,​ms,​calls,​template)
 +100.00% ​ 645.996 ​     1 -total
 + ​57.40% ​ 370.803 ​     1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Infobox_language
 + ​54.85% ​ 354.316 ​     1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​H&#​7897;​p_th&​ocirc;​ng_tin
 + ​31.19% ​ 201.456 ​     1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Lang
 + ​16.57% ​ 107.053 ​    18 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​IPA_link
 + ​15.27% ​  ​98.667 ​    18 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​IPA_link/​core
 +  9.70%   ​62.664 ​    30 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Sfnp
 +  8.61%   ​55.633 ​    18 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​IPA_symbol
 +  6.58%   ​42.520 ​     1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Tham_kh&#​7843;​o
 +  6.09%   ​39.315 ​     3 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Cite_book
 +--><​!-- Saved in parser cache with key viwiki:​pcache:​idhash:​778842-0!canonical and timestamp 20181020065104 and revision id 40518931
 + ​--></​div><​noscript><​img src="​http://​vi.wikipedia.org/​wiki/​Special:​CentralAutoLogin/​start?​type=1x1"​ alt=""​ title=""​ width="​1"​ height="​1"​ style="​border:​ none; position: absolute;"/></​noscript></​div>​
 +
 +</​HTML>​
07428-ti-ng-dzongkha-la-gi.txt · Last modified: 2018/11/07 17:08 (external edit)